06 abril 2011

Boquitas Pintadas recupera a...

VICENTE RISCO (1884-1963)


Do caso que lle aconteceu ó Doctor Alveiros (1919)

(fragmento)

Un esqueleto moi ben posto, de fraque, cun pano na man, veu dicir que a cea estaba na mesa.
Erguese Dehmel e pasou ó Alveiros ó comedor. Mentres xantaban, o esqueleto achábase alí para servilos, calado.
- Inda non comprendo -dixo Alveiros ó cabo dun pedazo- como pode ser esa vida especial que levan os corpos dos defuntos. Eu pregaríalle que concretase.

-Ëlle moi difícil, doutor. A nós, os defuntos, interésanos moi pouco a explicación das cousas. Atémonos ós feitos. Ademais, como os meus coñecementos neses asuntos eran xa poucos en vida, non llo podo expoñer como vostede quixera. A mín designáronme para esta angueira pola miña experiencia nos negocios, non polo meu saber. Verá do que veu isto: unha das nosas maiores autoridades en coreografía, o libio Chubu, tivo ocasión...

- Deixese diso, por Deus; logo mo contará - repuxo Alveiros-. Agora dígame antes de nada como pode vostede vivir.

- ¡Sempre coas causas e os efectos ás voltas; sempre o cientifismo, a metafísica! ¡Qué se lle vai facer...! Escoite, ho, escoite: o corpo abandonado polo espírito non colle a verdadeira vida ata que a súa materia  queda reducida á arquitectura ósea, que é o único que compre necesariamente para vivir...

- Pero unha máquina sen motor ¿como pode...?

- Mire, non me atalle, que se me vai o santo ó ceo... Non ten mais que ve-lo que fai un neno cando pinta. Un neno é un home que aínda ten a súa primeira intuición pura das cousas... Pois vostede colle un rapacño, e dílle: píntame un home, e o pequeno fai un redondel para figura-la testa, un pau para o corpo, outros paus para os brazos e as pernas: simplifica a figura humana ata imitarse moito mais a un esqueleto que a un home vivo... É que un home só chega a sua perfección no esqueleto... porque mire: a máquina non precisa motor se non é no mentireiro mundo dos vivos onde a materia áchase corrompida pola infusión do espírito que a fai coma se dixeramos "levedar" como leveda o pan, a fermentación vital da que ven o fenómeno biolóxico...
Mais no mundo da materia morta, no mundo da materia pura, libre de corrupción espiritual, no mundo da materia verdadeiramente espiritual, entérese doutor: unha máquina móvese sen motor, móvese por si mesma, quero dicir pola virtude da lei xeométrica da súa construcción. O esqueleto humano é a mais maravillosa síntese xeométrica que se poida pensar. Por iso, o defunto non chega a se mover ben ata que perdeu todo o que nel se pode corromper. Os homes prehistóricos, os homes daquelas civilzacións insignes que vostedes chaman Idade de Pedra -moito mais civilizados que Vdes.- sabían este segredo, e quitábanlle a carne dos esqueletos antes de enterralos... Inda lle quedan moitas cousas que saber...

E Dehmel quedouse meditando para contra si.

Leria. Publicado en 1961, reunía trabajos firmados de 1920 a 1955 con ciertas modificaciones en alguno de ellos


O médico de Abrantes (1927)

...O Dr. Andrade era un grande médico. Sabía, tiña un bo ollo, operaba ben. E aínda máis: curaba ós enfermos. Mais non os curaba precisamente cos seus remedios; curaba con palabras técnicas. Explicáballes a doenza que tiñan, as causas, o tratamento; falaba de pulsacións, de curvas térmicas, de leucocitos, de blefaro-conxuntivitis e de suero antiestractocócico, e o doente, embobado, convencíase e sandaba. Sen se depercatar, o dr. Andrade curaba por medio de ensalmos e de esconxuros; máis ben que médico era exorcista... O que máis sona lle deu era o que facía cando pasaba por un lugar de moita presa; sen baixar do cabalo que montaba facía que lle sacaran o doente á porta da chouza, e tomáballe o pulso coa punta da fusta... Deste xeito sanou a moitos. Era unha medicina futurista.
O certo -e aquí vén o verdadeiramente esotérico da ciencia do doutor Andrade- é que este tiña unha idea máis alta dos destinos da clase médica. Na aldea non (...) Mais nas cidades, o Protomedicato estaba destinado a tirarlle á Igrexa a dirección das conciencias, a se face-lo dono da sociedade moderna como o Clero o foi da antiga, a impo-lo xugo da ciencia a estas xeracións de aprensivos e neurasténicos, como as vellas xeracións de timoratos sufriran o do dogma, e sustituí-lo prexuicio relixioso polo prexuicio hixiénico.

(Os europeos de Abrantes)

O porco de pé (1928) es una novela larga. Supone la cumbre de la narrativa de Risco

Nós os inadaptados (1933)
(fragmentos)

I
Eu caracterizaría ós homes do meu tempo preocupados polas cousas do espírito, dicindo que éramos  -e somos- os auténticos vencidos da vida (...) insatisfeitos, non conformistas, decote rebeldes. Vencidos da vida por inadaptados.
(...)
Efectivamente: introvertidos fomos ata non chegar a nós o galeguismo.

II
Os inadaptados son por definición os insatisfeitos do mundo sensible, os nemigos da realidade cotiá, os que procuran fuxir do medio que os rodea. De aqui a concepción da arte coma evasión.
(...)
A nosa rebeldía consistía en segregármonos espiritualmente da sociedade, despegármonos das súas tendencias e dos seus problemas, isolármonos na nosa alteirosa indiferencia dos seus afáns e trafegos, das loitas e porfías a comprírmo-lo noso rol sen ledicia e sen pena, e principalmente sen interés ningún.

III
Eramos sinxelamente individualistas
(...)
Non hai máis que ve-lo diferente significado que agora e entón ten e tiña a verba nós, se non refería  endexamais ós da súa xeración, nin ós da súa clase; referíase decote a un pequeno agrupamento identificado no pensar e no facer, a unha escola, a unha capela, a un cenáculo (...)

X
Ora o problema é como sendo como eramos e como somos, individualistas, inadaptados, antisociais, antigregarios, introvertidos, puidemos vir parar nunha cousa que semella tan cotiá e gregaria, como é o nacionalismo galego que na esencia é a afirmanza teimosa e forte da grei galega.
A resposta está dada, moito mellor do que eu puidera facelo, por Ramón Otero Pedrayo na súa novela Arredor de si.
Arredor de si, máis que una novela, é a autobiografía non dun só home, senón dun agrupamento, case dunha xeración. Ë a autobiografía do cenáculo do autor ó que eu pertencín tamén. Polo seu mesmo individualismo, polo seu por mín confesado egocentrismo, o noso agrupamento andou todo o tempo dando voltas arredor de si - e cada un arredor de si mesmo- sen atoparse endexamais de todo.
(...) Despois de tantas voltas e revoltas, despois de tantas viravoltas e trasvoltas polas lonxanías do espacio e do tempo, en procura de algo inédito que nos salvara do habitual e vulgar, viñemos dar na sorprendente descuberta de que Galicia, a nosa Terra, oculta ó noso ollar por un espeso estrato de cultura allea, falsa e ruín, vulgar e filistea, ofrecíanos un mundo tan esteso, tan novo, tan inédito, tan descoñecido, como os que andabamos a procurar por aí adiante.

Risco fotografiado por Xaquín Lorenzo


* Fundación Vicente Risco
* VR en la wikipedia

Piano en el Museo Vicente Risco (Allariz, Orense)

No hay comentarios: